Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży to miejsce, gdzie można poznać kulturę Kurpiów i historię północnego Mazowsza. Od 1948 roku placówka zbiera i pokazuje wszystko, co związane z tym regionem – od prehistorycznych znalezisk archeologicznych po kurpiowską rzeźbę ludową. Siedziba przy ulicy Dwornej 22c mieści około 25 tysięcy eksponatów, a to dopiero część zbiorów.

Historia muzeum zaczęła się tuż po wojnie, kiedy etnograf Adam Chętnik postanowił ocalić dziedzictwo regionu. Pierwsze pomieszczenia to były dwa pokoje przy Alei Legionów, gdzie w marcu 1948 roku oficjalnie otwarto wystawę. Przez lata muzeum zmieniało siedziby, aż w 2005 roku trafiło do obecnego budynku – dawnego gimnazjum.

Kultura kurpiowska i bursztyn – skarby zbiorów

Dział etnograficzny to prawdziwa wizytówka muzeum. Kurpiowszczyzna, czyli tereny Puszczy Zielonej i Białej, ma swoją niepowtarzalną kulturę ludową – stroje, wycinanki, rzeźbę. W zbiorach znajdują się drewniane rzeźby świętych z przydrożnych kapliczek, niektóre liczą sobie ponad 200 lat. Nie każdy wie, że część z nich przez lata była błędnie identyfikowana – dopiero konserwacja ujawniła prawdziwe tożsamości postaci.

Muzeum ma też jedną z największych w Polsce kolekcji lamp naftowych. Setki egzemplarzy w różnych stylach pokazują, jak zmieniało się oświetlenie domów na przełomie XIX i XX wieku.

W 1950 roku Adam Chętnik zorganizował w Łomży pierwszą w Polsce wystawę bursztynu. Od tego czasu muzeum specjalizuje się w tym temacie, a bursztyn znaleziony na Mazowszu nazywany jest czasem „kurpiowskim”.

Zbiory bursztynu obejmują zarówno surowiec, jak i wyroby – biżuterię, ozdoby, przedmioty codziennego użytku. To ciekawy punkt zwiedzania, bo bursztyn kojarzy się głównie z Bałtykiem, a tymczasem sporo go znajdowano właśnie tutaj.

Co jeszcze zobaczysz w muzeum

Dział archeologiczny prezentuje znaleziska z terenu północnego Mazowsza – od pradziejów po średniowiecze. Są tu przedmioty z wykopalisk w Nowogrodzie, gdzie znajdowało się średniowieczne miasto, fragmenty z cmentarzysk kultury przeworskiej, narzędzia i ceramika sprzed tysięcy lat.

Numizmatycy docenią kolekcję monet i banknotów polskich, a także medale upamiętniające lokalne wydarzenia. W zbiorach jest też zbiór papierów wartościowych – obligacji, akcji, weksli. Perełka? List zastawny Towarzystwa Kredytowego Miasta Łomży z 1912 roku.

Dział historyczny dokumentuje dzieje regionu, ze szczególnym uwzględnieniem XX wieku. Muzeum od początku zbierało też dokumentację zniszczeń wojennych – te materiały powstały już w 1946 roku, gdy Adam Chętnik zakładał Instytut Północno-Mazowiecki.

Skansen Kurpiowski – życie na wsi

Oddział muzeum to skansen pokazujący tradycyjną architekturę drewnianą Kurpiowszczyzny. Przeniesione tu zagrody, chałupy i budynki gospodarcze tworzą obraz dawnej wsi. Latem odbywają się tu plenerowe imprezy folklorystyczne – „Skansenowskie spotkania” w czerwcu i „Niedziela na św. Rocha” w sierpniu. Można wtedy zobaczyć kurpiowskie stroje, usłyszeć muzykę i poznać tradycyjne rzemiosła.

To dobra opcja zwłaszcza dla rodzin z dziećmi – przestrzeń otwarta, możliwość zobaczenia, jak wyglądało życie na wsi kilkadziesiąt czy sto lat temu. W skansenie działania są bardziej praktyczne niż w głównej siedzibie – można wejść do chat, zobaczyć wyposażenie, poczuć atmosferę.

Wystawy czasowe i Galeria Sztuki Współczesnej

Muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe na ponad 200 metrach powierzchni. Część powstaje we współpracy z pracownikami działów merytorycznych, inne to projekty wspólne z dużymi muzeami z Polski i zagranicy. Warto sprawdzić przed wizytą, co akurat jest pokazywane – czasem trafiają się naprawdę ciekawe tematy.

Osobnym oddziałem jest Galeria Sztuki Współczesnej, która organizuje kilkanaście wystaw rocznie. Prezentowana jest tu plastyka profesjonalna, ze szczególnym uwzględnieniem artystów z regionu. Dla osób zainteresowanych sztuką to dodatkowy punkt programu.

Muzeum prowadzi lekcje muzealne dla szkół – z zakresu etnografii, archeologii, historii i sztuki. Biblioteka muzeum ma ponad 5000 pozycji, dostępnych do przeglądania na miejscu po wcześniejszym umówieniu.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum sprawdzi się dla każdego, kto interesuje się kulturą regionalną i historią. Miłośnicy etnografii znajdą tu bogaty materiał o Kurpiach – od strojów po rzeźbę ludową. Osoby fascynujące się archeologią zobaczą znaleziska z różnych epok. Fani numizmatyki też nie będą zawiedzeni.

Rodziny z dziećmi? Jak najbardziej, zwłaszcza jeśli połączyć wizytę w głównej siedzibie ze skansenem. Dzieci lubią skansen bardziej niż klasyczne sale wystawowe – tam jest więcej przestrzeni i konkretów do zobaczenia. Same muzeum przy Dwornej też prowadzi zajęcia edukacyjne dostosowane do różnych grup wiekowych.

Nie jest to gigantyczna placówka – da się ją zwiedzić w 1,5-2 godziny spokojnie, bez pośpiechu. Jeśli ktoś interesuje się szczególnie jakimś tematem, może zostać dłużej. Skansen to osobna wizyta – warto zarezerwować na niego dodatkową godzinę, zwłaszcza gdy odbywają się tam wydarzenia.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Muzeum znajduje się przy ulicy Dwornej 22c w Łomży. Budynek jest częściowo przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami ruchu. Dojazd samochodem jest prosty – Łomża to miasto powiatowe z dobrym dojazdem z Białegostoku (ok. 90 km) i Warszawy (ok. 170 km). W centrum jest parking.

Ceny biletów są standardowe dla muzeów regionalnych. Posiadacze Karty Dużej Rodziny mają zniżki. Ważna informacja: w czwartki wstęp jest bezpłatny – to dobra okazja, żeby zwiedzić muzeum bez wydawania pieniędzy. Warto jednak sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, bo mogą się zmieniać.

Kontakt z muzeum: telefon 86 216 28 16 (informacja) lub 86 216 64 87 (sekretariat). Muzeum ma też stronę internetową i profil na Facebooku, gdzie pojawiają się informacje o wystawach czasowych i wydarzeniach.

Łomża to nie typowy cel wycieczek turystycznych, ale jeśli ktoś planuje zwiedzanie północnego Mazowsza czy Podlasia, warto włączyć to muzeum do planu. Pokazuje kulturę, której nie znajdzie się w dużych miastach – regionalną, specyficzną, ciekawą. A kurpiowskie rzeźby i wycinanki naprawdę robią wrażenie.