Na skarpie nad Narwią, w północnej części Łomży, wznosi się jeden z najciekawszych przykładów barokowej architektury sakralnej w regionie. Klasztor Kapucynów wraz z kościołem Matki Boskiej Bolesnej to zespół zabudowań z XVIII wieku, który łączy w sobie wartość historyczną, architektoniczną i duchową. Miejsce to od ponad 250 lat stanowi ważny punkt na religijnej mapie Mazowsza, a jego położenie na wzgórzu zwanym niegdyś Popową Górą sprawia, że widać je z daleka.

Warto tu zajrzeć nie tylko ze względu na barokowe wnętrza świątyni, ale też dla samego klimatu miejsca i jego historii.

Historia klasztoru nad Narwią

Całą sprawę rozpoczął w 1763 roku Józef Konstanty Trzaska, kanonik płocki i proboszcz w Kleczkowie. Wraz z Hilarym Trzaską, sędzią ziemskim łomżyńskim, nabyli grunt na Popowej Górze, gdzie wcześniej funkcjonował średniowieczny murowany kościół z drewnianym klasztorem benedyktynek. Zakonnice przeniosły się w inne miejsce, a teren przeznaczono dla kapucynów.

Biskup płocki Hieronim Szeptycki zatwierdził fundację 28 października 1763 roku. Pierwsi zakonnicy przybyli do Łomży już 2 lipca 1764 roku, choć budowa właściwego klasztoru i kościoła rozpoczęła się dopiero w 1770 roku.

Prace budowlane trwały niemal dwie dekady. Klasztor wzniesiono w latach 1770-72 według projektu architekta Tańskiego, a kościół dobudowano w latach 1788-89. Konsekracji świątyni dokonał 2 września 1798 roku biskup płocki Kajetan Onufry Szembek, który poświęcił pięć ołtarzy z umieszczonymi w nich relikwiami męczenników – świętego Specjoza i Kolumbana.

Kapucyni prowadzili z Łomży intensywną działalność misyjną. W latach 1792-1800 misje zostały przerwane, ale po wznowieniu ich w 1800 roku przeprowadzono do 1807 roku aż 20 misji w okolicy. Wprowadzono wtedy pewne innowacje, jak zakaz picia wódki w ostatnim dniu misji czy trzykrotne rozdzielenie Komunii świętej.

Architektura w stylu baroku toskańskiego

Zespół klasztorny reprezentuje barok toskański – styl typowy dla budownictwa kapucynów, który wyróżnia się oszczędnością form i brakiem zbędnej dekoracji zewnętrznej. To architektura skromna, ale doskonale przemyślana.

Klasztor zbudowano z cegły, otynkowano, ma piętra i piwnice. Układ jest prostokątny, z trzema skrzydłami otaczającymi wewnętrzny wirydarz – dziedziniec klasztorny. Na tym dziedzińcu stoi figurka Matki Boskiej Częstochowskiej. W skrzydle południowym znajduje się rozmównica, w zachodnim refektarz, a w północnym na osi prezbiterium kościoła umieszczono chór zakonny. Zabudowania gospodarcze od strony zachodniej dobudowano pod koniec XVIII i w XIX wieku.

Kościół przylega do klasztoru od zachodu i jest zwrócony fasadą na południe. Wzniesiono go po wyburzeniu gotyckiego kościoła Rozesłańców, ustawiając go prostopadle względem poprzedniej świątyni. Brak charakterystycznych kaplic bocznych, typowych dla innych kościołów kapucyńskich, nadaje budowli szczególnie surowy charakter.

Co zobaczyć we wnętrzach

Wnętrze kościoła Matki Boskiej Bolesnej to przykład barokowej estetyki sakralnej. Pięć ołtarzy konsekrowanych przez biskupa Szembeka zawiera relikwie świętych męczenników. Wystrój jest skromniejszy niż w wielu innych barokowych świątyniach, co odpowiada duchowości kapucyńskiej, kładącej nacisk na prostotę i ubóstwo.

W bocznej kaplicy świątyni wisi współczesny obraz przedstawiający błogosławionego ojca Honorata Koźmińskiego, kapucyna. To postać ważna dla polskiego zakonu – reformator życia zakonnego w XIX wieku.

Ciekawostką jest pomieszczenie przy bocznym wejściu, gdzie od kilkudziesięciu lat w okresie Bożego Narodzenia uruchamiana jest ruchoma szopka. To lokalna tradycja, która przyciąga mieszkańców Łomży i okolic.

Od 1991 roku w klasztorze łomżyńskim funkcjonuje postulat – roczny okres, w którym kandydaci do życia zakonnego mogą przypatrzeć się codzienności wspólnoty i samemu w niej uczestniczyć. To jeden z nielicznych takich ośrodków w prowincji warszawskiej kapucynów.

Położenie na skarpie nad rzeką

Klasztor zajmuje wyjątkowe miejsce w topografii miasta. Wzniesiony na skarpie nad Narwią, na wzgórzu Popowa Góra, dominuje w tej części Łomży. Z dziedzińca klasztornego rozciąga się widok na rzekę i okoliczne tereny.

To położenie nie było przypadkowe. Kapucyni często wybierali miejsca nieco oddalone od centrum, ale jednocześnie widoczne i dostępne dla wiernych. Popowa Góra spełniała te wymagania idealnie.

Dzisiaj klasztor znajduje się przy ulicy Krzywe Koło 3, w północnej części miasta. Okolica zachowała swój spokojny charakter, choć współczesna zabudowa miejska podeszła już bliżej niż w XVIII wieku.

Życie parafialne i zakonne

Klasztor funkcjonuje nieprzerwanie od momentu przybycia pierwszych zakonników w 1764 roku. To żywa wspólnota, która prowadzi parafię Matki Boskiej Bolesnej.

Msze święte w niedziele odprawiane są o godzinach: 6:00, 7:00, 8:30, 10:00, 11:30, 13:00 i 18:00. W dni powszednie można uczestniczyć we mszach o 6:30, 7:15, 8:00 i 18:00. Taki rozkład liturgii pozwala dostosować wizytę do własnego harmonogramu zwiedzania Łomży.

Kapucyni z Łomży przez stulecia pomagali również proboszczom z sąsiednich parafii, szczególnie w okresie wielkanocnym przy słuchaniu spowiedzi. Od 1802 roku księża diecezjalni zaczęli odprawiać w klasztorze swoje rekolekcje – tradycja, która przetrwała do dziś.

Dla kogo to miejsce

Klasztor Kapucynów zainteresuje przede wszystkim osoby ceniące sobie zabytkową architekturę sakralną i historię zakonów. Barokowy styl toskański nie jest zbyt często spotykany w polskich świątyniach, więc miłośnicy architektury znajdą tu coś wartościowego.

Miejsce spodoba się również tym, którzy szukają spokoju i atmosfery kontemplacji. W przeciwieństwie do bardziej uczęszczanych turystycznie kościołów, tutaj zazwyczaj panuje cisza.

Rodziny z dziećmi mogą zaplanować wizytę w okresie Bożego Narodzenia, żeby zobaczyć ruchomą szopkę – to atrakcja, która zainteresuje młodszych zwiedzających.

Osoby zainteresowane historią lokalną znajdą w klasztorze fragment opowieści o rozwoju Łomży i roli zakonów w kształtowaniu życia religijnego i społecznego regionu.

Informacje praktyczne

Adres: ul. Krzywe Koło 3, 18-400 Łomża

Wstęp: bezpłatny (kościół i teren klasztorny są ogólnodostępne podczas liturgii i w godzinach otwarcia świątyni)

Kontakt: tel. 86 216 48 49, e-mail: [email protected]

Jak dojechać: Klasztor znajduje się w północnej części Łomży, około 1,5 km od centrum miasta. Można dojść pieszo (spacer zajmie około 20 minut od Starego Rynku) lub dojechać samochodem – w okolicy jest możliwość parkowania na ulicy. Z dworca PKP i PKS można dojechać komunikacją miejską lub taksówką.

Ile czasu zarezerwować: Na spokojne zwiedzanie kościoła i obejrzenie terenu klasztornego wystarczy 30-45 minut. Jeśli planuje się udział we mszy świętej, warto doliczyć odpowiednio więcej czasu.

Najlepszy czas na wizytę: Kościół jest otwarty codziennie, ale najlepiej odwiedzić go w godzinach przedpołudniowych lub popołudniowych, poza czasem liturgii, żeby móc spokojnie obejrzeć wnętrze. W okresie Bożego Narodzenia warto zajrzeć ze względu na ruchomą szopkę.

W okolicy: Klasztor można połączyć z wizytą w innych zabytkach Łomży – katedrze, Starym Rynku czy bulwarach nad Narwią. Spacer brzegiem rzeki w kierunku centrum miasta to przyjemna trasa z widokami na klasztor od strony wody.